Hướng dẫn sử dụng Ubuntu cho người mới bắt đầu

Cứ cho là bạn đang tò mò về Linux và nghe đồn rằng Ubuntu là hệ điều hành nên làm quen đầu tiên? Hay bạn nghe tới Ubuntu mà không có khái niệm gì trong đầu về Linux? Dù là gì đi chăng nữa, bạn đã tìm tới đúng chỗ. Bài viết này sẽ hướng dẫn bạn mọi thứ cần biết về Ubuntu một cách dễ hiểu nhất.

Ubuntu là một hệ điều hành mã nguồn mở miễn phí với hàng triệu người dùng trên khắp thế giới. Nó còn là dự án mang tính hợp tác và trên hết nó là một cộng đồng.

Chuyển sang sử dụng Ubuntu đang trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Bởi có rất nhiều cách để làm điều này.

Mua một chiếc máy tính cài sẵn Ubuntu

Chỉ có một lượng nhỏ máy tính cá nhân chạy Ubuntu. Phần lớn lý do là bởi máy tính mới ít khi cài sẵn Ubuntu. Nếu bạn mua một chiếc máy tính mới, đa phần bạn sẽ thấy Windows hoặc mac OS.

Một số dòng máy được cài đặt sẵn Ubuntu khi xuất xưởng như Dell XPS 13 Developer Edition, Dell Latitude 3400.

Cài Ubuntu trên máy tính hiện tại

Có 3 cách chính để cài Ubuntu trên máy tính:

  • Thay thế hệ điều hành hiện tại bằng Ubuntu
  • Cài Ubuntu song song với OS hiện tại
  • Chạy Ubuntu qua USB

Bắt đầu sử dụng

Ubuntu 19.10 eoan ermine

Khi bạn đăng nhập vào Ubuntu lần đầu tiên, bạn sẽ thấy màn hình trông như thế này:

Đây chính là Ubuntu desktop. Cho dù Canonical đã bổ xung thêm một vài thay đổi, giao diện bạn đang thấy không chỉ dành riêng cho Ubuntu mà còn bởi nhiều hệ điều hành Linux khác nữa. Nó được gọi là GNOME.

GNOME là gì?

GNOME là môi trường desktop dành cho các hệ điều hành miễn phí và mã nguồn mở. Nó bắt nguồn từ GNU, nơi đã cung cấp phần mềm miễn phí cho thế giới hơn ba thập kỷ qua.

Giống như Ubuntu sử dụng hạt nhân Linux để cho phần mềm giao tiếp với máy, Ubuntu sử dụng GNOME để cung cấp cho người dùng giao diện dễ sử dụng. Bảng điều khiển, trình khởi chạy ứng dụng, màn hình tổng quan hiển thị tất cả cửa sổ đang mở là một phần của GNOME.

Giao diện của GNOME

GNOME sẽ không giống những gì bạn từng thấy trên Windows hay macOS, mặc dù chúng có một số đặc điểm chung. Hãy bắt đầu với phía bên trên của màn hình.

Top Bar

Ubuntu Top Bar & Dock
Ubuntu Top Bar & Dock

Thanh menu phía trên cùng của màn hình cung cấp quyền truy cập vào Activites, Ứng dụng đang mở, ngày và giờ, bên góc phải màn hình là các chỉ báo hệ thống như kết nối mạng và âm lượng.

Dock

Nằm phía bên trái của màn hình. Dock hiển thị các ứng dụng hiện tại đang mở cộng với các ứng dụng yêu thích của bạn.

Activities Overview

Tổng quan về hoạt động sẽ hiển thị tất cả các cửa sổ ứng dụng đang làm việc, bạn có thể truy cập Activities Overview bằng cách click chuột vào góc trái trên cùng hoặc ấn phím Windows.

Ubuntu Activies Overview
Ubuntu Activies Overview

App Drawer

App Drawer nằm ở phía dưới cùng của thanh Dock. Khi click vào, nó sẽ hiển thị danh sách các ứng dụng đã được cài đặt trên máy.

Ubuntu App Drawer

Search

Một thanh tìm kiếm sẽ xuất hiện ở phía trên cùng của Activities Overview. Bạn có thể tìm ứng dụng, mở tệp và thực hiện nhiều hành động khác bằng cách nhập từ khóa vào đó.

Ubuntu Search

Workspaces

Xuất hiện phía bên trái của Activities Overview, đối diện với Dock.

Ubuntu Workspaces

Duyệt Top Bar

Mục đầu tiên của top bar là nút Activities. Click vào nó sẽ mở ra Activities overview.

Tiếp đến sẽ là menu của ứng dụng. Đây là nơi bạn có thể tùy chỉnh cài đặt của ứng dụng đó, ví dụ như thay đổi thư mục download mặc định của trình duyệt hay thay đổi kiểu font chữ của trình soạn văn bản.

Menu ứng dụng

Ở chính giữa bạn sẽ có thời gian và ngày tháng. Click vào đây sẽ hiện ra cửa sổ hiển thị lịch và thông báo.

Bảng thông báo, thời gian và ngày tháng

Bên góc phải màn hình là thiết lập hệ thống. Bạn có thể tùy chỉnh nhanh kết nối mạng, âm thanh, pin hay độ sáng màn hình.

Thiết lập hệ thống

Duyệt thanh Dock

Dock chứa các ứng dụng theo hàng dọc bên phía tay trái màn hình.

Thanh Dock

Click vào icon của app sẽ mở phần mềm đó. Nếu một phần mềm được mở mà không nằm sẵn trên thanh Dock, thì icon của phần mềm đó sẽ xuất hiện ở phía dưới cùng.

Khi một app được mở, một chấm đỏ sẽ xuất hiện ngay bên cạnh icon. Mỗi chấm đỏ biểu thị một cửa sổ của ứng dụng đó. Mỗi app sẽ có vô số cửa sổ nhưng chỉ hiển thị tối đa 4 chấm đỏ.

Tối đa 4 chấm đỏ hiển thị trên một icon

Click chuột phải vào app icon sẽ cho phép bạn thực hiện một số tính năng của ứng dụng đó như mở cửa sổ mới, xem chi tiết,… Đây cũng là cách để bạn xóa app khỏi Dock.

click chuột phải để mở menu ứng dụng

Duyệt App Drawer

App Drawer liệt kê các ứng dụng đã được cài đặt theo dạng lưới. Y hệt như trên tablet.

Duyệt App Drawer

Kéo chuột lên xuống để di chuyển qua lại giữa các trang, một số ứng dụng có liên quan tới nhau sẽ được hiển thị chung lại một nhóm giúp dễ dàng tìm kiếm.

Duyệt Activities overview

Click vào Activites hoặc bấm phím window sẽ mở tổng quan hoạt động.

Màn hình tổng quan này sẽ hiển thị tất cả các cửa sổ đang mở.

Ubuntu Activies Overview

Phía trên cùng sẽ có một thanh tìm kiếm. Nếu bạn gõ phím để tìm kiếm mà không click vào thanh search này thì kết quả tìm kiếm được sẽ hiển thị ngay tức khắc. Bạn có thể tìm kiếm ứng dụng, tệp, thư mục và cài đặt. Thậm chí ứng dụng trên Ubuntu Software Center cũng sẽ được trả về.

Ubuntu Search

Duyệt Workspaces

Workspaces xuất hiện bên phía tay phải của tổng quan hoạt động. Ban đầu sẽ chỉ có 2 workspaces.

Duyệt workspaces

Bạn có thể di chuyển ứng dụng đang mở từ workspace này sang workspace khác bằng cách kéo thả chuột.

Unity là gì?

Unity là tên của giao diện mà Ubuntu sử dụng từ phiên bản 11.04 đến 17.04 do chính Canonical phát triển. Unity là mã nguồn mở cho các hệ điều hành Linux có thể sử dụng.

Tuy nhiên bắt đầu từ phiên bản 17.10, Ubuntu đã chính thức chuyển sang sử dụng GNOME thay thế cho Unity.

Các câu hỏi thường gặp

Bây giờ khi bạn đã làm quen với môi trường desktop GNOME, bước tiếp theo là bắt đầu sử dụng các ứng dụng trên Ubuntu.

Làm sao để cập nhật máy tính?

Bạn đã thực hiện cài đặt Ubuntu và bây giờ bạn cần đảm bảo hệ thống của mình an toàn, bảo mật và cập nhật bằng cách sử dụng Software Updater. Chương trình này sẽ tự khởi động thường xuyên để cài đặt các bản cập nhật và sửa lỗi.

Software Updater
Software Updater

Ngoài ra, bạn có thể dùng tab Updates bên trong Ubuntu Software.

Làm sao để tải và cài đặt ứng dụng?

Ubuntu có một kho phần mềm để bạn có thể tải về giống như App Store hay Google Play, chỉ cần mở Ubuntu Software để tải, cài đặt và gỡ bỏ phần mềm mà không cần động tới trình duyệt.

Ubuntu software center
Ubuntu software center

Các ứng dụng trên Ubuntu Software đều miễn phí và được kiểm tra để chạy trơn tru trên Ubuntu.

Với Ubuntu Software, bạn có thể:

  • Tìm kiếm, download, cài đặt, và gỡ bỏ phần mềm.
  • Theo dõi lịch sử cài đặt, cập nhật và gỡ bỏ phần mềm.
  • Đọc và viết đánh giá.
  • Nhận đề xuất phần mềm dựa trên lịch sử cài đặt của bạn.

Làm sao để gõ tiếng Việt trên Ubuntu?

Để có thể gõ tiếng Việt trên Ubuntu, bạn sẽ cần một phần mềm tên là ibus-unikey.

Ibus unikey

Xem hướng dẫn cài đặt chi tiết ibus-unikey ở đây.

Làm sao để duyệt web?

Mozilla Firefox là trình duyệt mặc định trên Ubuntu. Nếu bạn muốn sử dụng Chrome, chỉ cần tải xuống Chrome và Ubuntu Software sẽ tự động nhận tệp cài đặt Chrome khi bạn mở nó.

Trình duyệt Firefox
Trình duyệt Firefox

Làm sao để quản lý nhiều tài khoản email?

Nếu bạn quen đọc mail trên trình duyệt, bạn có thể tiếp tục làm thế. Gmail, Outlook hoạt động bình thường trên Linux.

Thunderbird
Thunderbird

Mozilla Thunderbird là ứng dụng email mặc định cho Ubuntu 19.10 và đây là ứng dụng quản lý email phổ biến trên cả Window lẫn Mac. Thunderbird quản lý tất cả tài khoản email của bạn trong cùng một cửa sổ mà không cần mở trình duyệt.

Làm sao để nghe nhạc trên Ubuntu?

Rhythmbox là ứng dụng media mặc định trên Ubuntu. Sử dụng nó để chơi nhạc, tổ chức tệp audio, tạo danh sách phát, nghe postcast và truy cập online media.

Rhythmbox
Rhythmbox

Làm thế nào để xem ảnh trên Ubuntu?

Shotwell Photo Manager là ứng dụng ảnh mặc định trên Ubuntu. Sử dụng Shotwell để sắp xếp và xem ảnh trên máy tính.

Shotwell Photo Manager
Shotwell Photo Manager

Ngoài ra còn có rất nhiều các ứng dụng ảnh mạnh mẽ khác như Gwenview, GNOME Photos, bạn chỉ cần tìm kiếm chúng bên trong Ubuntu Software.

Làm sao để xem phim trên Ubuntu?

VLC Player không phải ứng dụng mặc định của Ubuntu nhưng là ứng dụng mạnh mẽ và đơn giản để xem phim, thêm phụ đề và các tùy chỉnh cơ bản.

VLC Player

Ngoài ra, bạn cũng có thể sử dụng Kodi, một trình đa phương tiện rất mạnh mẽ.

Làm sao để tạo tài liệu, bảng tính và slide thuyết trình?

Ubuntu không có Microsoft Office, thay vào đó bạn sẽ sử dụng LibreOffice với các tính năng tương tự như Word, Excel và PowerPoint.

libreoffice-6.0
libreoffice-6.0

Ngoài ra, nếu không quen sử dụng LibreOffice, bạn có thể dùng Google Sheets, Google Docs và Google Slides để làm việc.

Kết luận

Trong trường hợp bạn cần các ứng dụng phục vụ cho nhiều mục đích khác thì không cần phải lo lắng bởi Ubuntu có hàng ngàn ứng dụng có sẵn.

Nếu gặp khó khăn gì trong quá trình sử dụng Ubuntu, Ask UbunuLaunchpad là hai nơi bạn có thể hỏi đáp các thắc mắc của mình.

Leave a Comment